De zorg voor de cliënt stopt niet bij de grens van een instelling of domein. Toch is de informatievoorziening vaak nog georganiseerd in gescheiden werelden. Samen met Ageeth Wahle (programmamanager Transitie Landelijk Afsprakenstelsel) verkent Platform IZO hoe we één samenhangend stelsel krijgen dat domeinen overstijgt en de administratieve druk op professionals verlaagt. Dat vraagt niet alleen om bestuurlijke keuzes, maar ook om technische afstemming en samenwerking tussen partijen.
Het verhaal van Joana: zestien dossiers, nul samenhang
Stel je eens voor: Joana heeft tijdens haar leven ondersteuning nodig vanuit de zorg, het sociaal domein en de publieke gezondheid. In totaal krijgt zij te maken met dertig verschillende professionals uit negentien disciplines. Het resultaat? Zestien afzonderlijke dossiers.
Dit praktijkvoorbeeld legt de vinger op de zere plek in onze huidige informatievoorziening:
- Datasilo’s: Informatie zit vast in geïsoleerde systemen. Uitwisseling is beperkt, waardoor vitale gegevens niet beschikbaar zijn op het moment dat ze nodig zijn.
- Geen levensloopdossier: Door het gebrek aan samenhang ontbreekt een compleet en doorlopend beeld van Joana’s gezondheid en ondersteuning.
- Regionale versnippering: Er zijn waardevolle regionale initiatieven, maar de landelijke opschaling blijft achter. Hierdoor ontstaan nieuwe eilandjes die niet met elkaar communiceren.
Een beweging richting landelijke samenhang
Om deze barrières te doorbreken, is onder regie van het ministerie van VWS het programma Transitie Landelijk Afsprakenstelsel ingericht. Het doel is niet om bestaande oplossingen te vervangen, maar om ze te verbinden. Het Twiin Afsprakenstelsel bundelt afspraken op juridisch, organisatorisch en technisch vlak over toegang, beveiliging, privacy en het vastleggen van gezondheidsgegevens. Daarmee vormt het een basis voor een landelijk dekkend netwerk.
De strategie is stapsgewijs en toekomstgericht. De generieke bouwblokken, die nu worden ontwikkeld in programma’s zoals Generieke Functies en Landelijk Dekkend Netwerk, leggen een basis die domeinoverstijgend inzetbaar is. De focus verschuift van losse, specifieke afspraken naar hergebruik en standaardisatie. In eerste instantie ligt de nadruk op concrete zorgsituaties zoals ‘veilig verwijzen’ en ‘gegevens opvragen’, om van daaruit verder te bouwen. VWS wil eerst een werkende basis neerzetten.
In onderstaand landschapsschema is te zien hoe Twiin als Landelijk Afsprakenstelsel de verbinding legt tussen de verschillende afsprakenstelsels, de architectuur van het gezondheidsinformatiestelsel en wetgeving (Wegiz/EHDS).
De visie van Platform IZO: aandacht voor de praktijk
Platform IZO ondersteunt deze beweging naar meer samenhang, maar benadrukt dat dit alleen slaagt als we de complexiteit van de uitvoering erkennen. Tijdens de dialoog met Ageeth Wahle kwamen drie aandachtspunten naar voren:
- Inclusiviteit van het sociaal domein en de techniek Het sociaal domein kent een eigen dynamiek en andere systemen. Thijs de Jong (Platformlid vanuit VWS, directie Maatschappelijke Ondersteuning) merkt op dat leveranciers uit dit domein nog beperkt zijn aangesloten op bestaande samenwerkingsstructuren, wat in de praktijk een gemis is. "Dit was een blinde vlek,’ beaamt Ageeth Wahle, "maar deze komt steeds meer in beeld. Op de langere termijn is het sociaal domein meegenomen in de ontwikkeling en vanuit beleid aangesloten bij de andere afsprakenstelsels." De rol van techniek is hierbij doorslaggevend, noemt Platform IZO. Robert Schotanus (Manager team Digitaal Denken en Doen bij ActiZ) onderstreept dit: "Het helpt om softwareleveranciers actief mee te nemen, ook die van gemeenten. Zij moeten het uiteindelijk voor alle betrokkenen realiseren. Hoe duidelijker de richting, hoe beter zij kunnen voorsorteren." Hij pleit daarom voor het direct naast elkaar positioneren van systemen, inclusief software van gemeenten die in andere domeinen dan zorg wordt gebruikt.
- Balans tussen regio en landelijk Regionale initiatieven bieden snelheid en pragmatiek, maar het risico op 'regionale divergentie' (oplossingen die lokaal werken maar landelijk niet communiceren) is groot. Han Huizinga (Platformlid vanuit Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland) waarschuwt: "Er is veel stimulans om dingen regionaal te organiseren, maar voor je het weet ontstaat er regionale versnippering in plaats van landelijke uniformiteit." De uitdaging ligt in het vinden van de balans tussen noodzakelijke, tijdelijke regionale oplossingen en de uiteindelijke landelijke standaard.
- Voorkomen van dubbele lasten Nieuwe wet- en regelgeving mag niet leiden tot een stapeling van administratieve verplichtingen. Jessica Teunissen (beleidsadviseur Langdurige Zorg bij Zorgverzekeraars Nederland) vraagt specifiek aandacht voor het risico op dubbel werk: "Organisaties moeten voldoen aan meerdere verplichtingen, wat kan leiden tot extra administratieve lasten als deze niet goed op elkaar aansluiten." Samenhang in afspraken moet direct leiden tot minder bureaucreatie en meer tijd voor de cliënt.
Samen bouwen aan het groeipad
De weg naar een Landelijk Afsprakenstelsel krijgt vorm met een werkagenda en een groeipad. Dit geeft organisaties inzicht in welke afspraken wanneer gereed zijn voor implementatie. Ageeth roept organisaties in de langdurige zorg en ondersteuning op om casuïstiek uit hun praktijk te delen, zodat zij het afsprakenstelsel verder kunnen ontwikkelen en aanscherpen.
"Door te werken met concrete voorbeelden uit de praktijk leren we al doende wat werkt en wat nodig is om verder te komen,"
aldus Ageeth Wahle.
Conclusie: Verbinden is ook voor architecten en techneuten
De beweging naar het gezondheidsinformatiestelsel is niet alleen een bestuurlijke exercitie; het is ook een technische en veranderkundige verbindingsopgave. Alleen door persoonlijke gezondheidsomgevingen en software van aanbieders van zorg en ondersteuning, gemeenten, indicatiestellers en andere datagebruikers naast elkaar te leggen, bouwen we aan een stelsel dat écht werkt voor professionals en burgers. Zodat Joana in de toekomst geen zestien versnipperde dossiers meer heeft, maar één sluitend en doorlopend beeld van de zorg tijdens haar leven.
Bekijk ook
De presentatie van Ageeth Wahle aan Platform IZO
De website van Data voor Gezondheid - Landelijk Afsprakenstelsel
De website van Twiin
Over Platform IZO
Twintig organisaties werken in Informatievoorziening Zorg en Ondersteuning (IZO) samen om de samenhang in de langdurige zorg en ondersteuning te bevorderen. Platform IZO komt maandelijks samen om koers te zetten richting het netwerkperspectief.