Hoe maak je als zorgorganisatie de stap van ambitie naar uitvoering? Tijdens een bijeenkomst van Platform IZO liet IJsselheem zien hoe zij transformatie in de zorg concreet vormgeven. Niet met één groot programma, maar via een samenhangende aanpak waarin databeschikbaarheid, governance, technologie en AI elkaar versterken.
De presentaties van CNIO Arenda Jansen en AI-specialist Jan Hidding boden een inkijk in hoe een zorgorganisatie zich voorbereidt op een toekomst waarin samenwerken in netwerken en slim gebruik van data steeds bepalender worden.
Databeschikbaarheid als fundament
Arenda werkt bij IJsselheem als CNIO (Chief Nursing Information Officer) en is daarnaast lid van Platform IZO vanuit het CNIO-kernteam van V&VN. Als CNIO verbindt zij zorginhoud, technologie en professionele zeggenschap. In haar bijdrage werd duidelijk hoe belangrijk dat is: technologie is geen doel op zich, maar de basis onder databeschikbaarheid. Zonder toegang tot data, en zonder regie daarop vanuit de zorg zelf, is datagedreven werken niet mogelijk.
Daarbij ging het gesprek ook over de vraag wat ‘eigen data’ eigenlijk betekent. Erwin van Merode (NZa) stelde die vraag expliciet aan de orde. Platform IZO neigt ernaar dat data, in ieder geval gezondheidsdata, eigendom van de cliënt zou moeten zijn. Al is dit juridisch niet het geval. Tegelijkertijd benadrukte Jan dat zorgorganisaties die data wél intensief moeten kunnen gebruiken om cliënten goed te ondersteunen. Of zoals Arenda het samenvatte: zorg zonder grip op data is zorg op basis van aannames.
IJsselheem kiest daarom nadrukkelijk voor eigenaarschap over data. Die keuze past bij een bredere beweging in de zorg waarin data steeds vaker los wordt gezien van applicaties. Niet het systeem, maar de data staat centraal. Dat maakt samenwerking in netwerken mogelijk, over domeinen heen, en biedt ruimte om nieuwe toepassingen toe te voegen zonder telkens opnieuw afhankelijk te zijn van één leverancier.
Van decentraal naar centraal dataplatform
Die koers vertaalt zich ook technisch. Waar IJsselheem nu nog werkt met een decentraal dataplatform, gebaseerd op infrastructuren van leveranciers en zonder eigen datamodellen, is de ambitie om door te groeien naar een centraal dataplatform.
In dat toekomstbeeld staat data in eigen beheer, wordt gebruikgemaakt van moderne infrastructuur en ontstaat ruimte voor hergebruik van data, onder andere voor AI-toepassingen. Datagovernance vormt daarbij het fundament. Tegelijkertijd werd in de discussie herkend hoe complex dit is: organisaties hebben te maken met veel besluitvormende tafels en gremia, regionaal én landelijk. Het vinden van de juiste route daarin is onderdeel van de transformatie.
Netwerkperspectief in de praktijk: HBS en het tHuis van Morgen
Dat databeschikbaarheid en technologie pas echt waarde krijgen wanneer ze landen in de praktijk, werd concreet in de voorbeelden van het HBS en het tHuis van Morgen.
Het HBS is een locatie van IJsselheem waar ouderen zelfstandig wonen, met ondersteuning van zorgprofessionals die samenwerken rond de cliënt. Wijkverpleegkundigen, huisartsen en specialisten ouderengeneeskunde werken hier niet naast elkaar, maar met elkaar, ondersteund door inzage in elkaars registraties. Het netwerkperspectief is hier geen abstract concept, maar dagelijkse realiteit.
Het tHuis van Morgen fungeert als proef- en ervaarlocatie. Hier kunnen ouderen, mantelzorgers en professionals technologie daadwerkelijk uitproberen – soms zelfs door er een nacht te verblijven. Die ervaringsgerichte aanpak helpt om voorbij de hype te komen en samen te ontdekken wat technologie in de praktijk bijdraagt aan kwaliteit van leven en werk.
AI: klein beginnen, bewust groeien
In zijn presentatie over AI en datagedreven werken maakte Jan duidelijk dat IJsselheem kiest voor een gefaseerde aanpak. Niet alles tegelijk, maar leren door te doen. De roadmap richting 2030 is opgebouwd in drie fasen: doen, durven en dromen.
De eerste stappen zijn bewust laagdrempelig. In het AI-lab van IJsselheem bouwen eigen softwareontwikkelaars zelf applicaties, dicht op de praktijk. Zo begon IJsselheem met een AI-oplossing voor de interne servicedesk. Door meldingen slimmer inzichtelijk te maken, ontstonden vanzelf fundamentele vragen over toegang tot data, schaalbaarheid en governance. Juist het tegenkomen van die vragen hielp bij een volgende stap.
Die volgende stap richt zich op ondersteuning van zorgverleners en dat gebeurt altijd vanuit de praktijk. In workshops met zorgprofessionals zijn zeven initiatieven geselecteerd die aantoonbaar van toegevoegde waarde zijn. Deze worden één voor één vanuit een centraal punt in de organisatie klaargemaakt voor gebruik. Wat bewezen effectief is, wordt voortaan gebruikt. 'Innovatie' betekent daarbij niet automatisch 'technologie'.
De uitspraak die daarbij werd gedeeld, typeert deze manier van werken: ‘als je je niet schaamt voor je eerste product, heb je het te laat gelanceerd’.
AI vraagt om goede data en duidelijke kaders
AI werd tijdens de bijeenkomst nadrukkelijk niet neergezet als snelle oplossing. Goede AI begint bij goede data. En dat vraagt om uitlegbaarheid, betrouwbaarheid en zorgvuldigheid. Vanuit toezicht werd daarbij de vraag gesteld of het afdwingen van onafhankelijke software- en datalagen geen risico’s oplevert voor datakwaliteit. Het antwoord was genuanceerd: die onafhankelijkheid komt op gang, maar vraagt om een beheerste aanpak.
Hier raakt AI direct aan databeschikbaarheid en governance. Zonder grip op data geen verantwoorde inzet van AI. En zonder samenwerking binnen én buiten de organisatie blijft de impact beperkt.
Veranderende verhoudingen in het ecosysteem
De beweging naar datagedreven werken verandert ook de relatie met softwareleveranciers. IJsselheem kiest bewust voor samenwerking in plaats van afhankelijkheid. Leveranciers worden partners, niet de eigenaren van de data.
Dat perspectief werd breder gedeeld. Zo werd opgemerkt dat leveranciers die hierin niet meegaan, het risico lopen de boot te missen. Dat onderstreept dat deze ontwikkeling niet alleen technisch is, maar het hele zorg-ecosysteem raakt.
Verbinding met landelijke initiatieven
De bijeenkomst stimuleerde deelnemers ook om nadrukkelijker de verbinding te zoeken met landelijke initiatieven en andere actoren in het netwerk die met databeschikbaarheid en AI werken, waaronder het CIZ. Die verbinding is nodig om te voorkomen dat organisaties ieder voor zich oplossingen ontwikkelen en om innovaties breder toepasbaar te maken.
Geen blauwdruk, wel richting
IJsselheem presenteert zich nadrukkelijk niet als eindpunt. Beleidskaders zijn deels nog in ontwikkeling en keuzes worden onderweg aangescherpt. Juist dat maakt dit voorbeeld herkenbaar voor andere zorg- en ondersteuningsorganisaties.
De uitnodiging die tijdens de bijeenkomst doorklonk, is dan ook breed toepasbaar: begin! Zet databeschikbaarheid centraal, investeer in een heldere governance en durf klein te starten met AI. Niet omdat alles al zeker is, maar omdat samen leren de enige weg vooruit is.
Bekijk ook
Over Platform IZO
Om de samenhang in de informatievoorziening in de langdurige zorg en ondersteuning te bevorderen, werken negentien organisaties samen in Informatievoorziening Zorg en Ondersteuning (IZO). Platform IZO vindt maandelijks plaats en richt zich voornamelijk op programmalijnen die werken richting het netwerkperspectief.