Databeschikbaarheid zien we vaak als iets wat we nog moeten bouwen. Maar wat als de belangrijkste bouwstenen er al zijn? Platform IZO verkent hoe we bestaande infrastructuur en data slim kunnen hergebruiken. Initiatieven zoals KIK-V en GERDA laten zien dat het kan: dezelfde data inzetten voor meerdere doelen, over domeinen en niveaus heen. De echte uitdaging ligt dan ook niet in het ontwikkelen van nieuwe techniek. Het gaat om het formuleren van een gedeelde visie op secundair datagebruik die verbindt en richting geeft aan het benutten en opschalen van wat er al is.

KIK-V: van theorie naar praktijk

Het programma KIK-V (Keteninformatie Kerngegevens Verbeteren) is een schoolvoorbeeld van hoe we informatie-uitwisseling tussen zorgaanbieders en vragende partijen kunnen stroomlijnen. Waar de focus jarenlang lag op de technische en organisatorische ontwikkeling, verschuift de prioriteit in 2026 volledig naar opschaling van implementatie.

Hoewel KIK-V zijn wortels heeft in de verpleeghuiszorg, reikt de praktijk veel verder. Zorgaanbieders werken immers over de grenzen van de Wlz, Wmo en Zvw heen. Zij hebben behoefte aan één uniforme werkwijze die in elke context werkt. Bovendien willen aanbieders de data die zij delen ook zelf effectief benutten voor benchmarking en interne sturing.

Ketenbureau i-Sociaal Domein onderzoekt die verbreding. Evert Dekkers (lid van Platform IZO vanuit het Ketenbureau i-Sociaal Domein): "We zijn een proof of concept gestart met gemeenten en aanbieders om te verkennen of je de KIK-V-methodiek ook kunt inzetten voor de verantwoording van maatschappelijke ondersteuning door aanbieders aan gemeenten."

KIK-V als bouwsteen voor het GIS

KIK-V werkt aan de duurzame inbedding van hun werkwijze in het landelijke Gezondheidsinformatiestelsel (GIS). Doel: bestaande elementen duurzaam hergebruiken voor secundair datagebruik (zoals beleid en (kosten-)onderzoek) binnen een breder, landelijk stelsel. Hiervoor onderzoeken ze hoe KIK-V aansluit op grote initiatieven zoals CumuluZ, Health-RI en de European Health Data Space (EHDS). Door bestaande bouwstenen breder in te zetten, voorkomen we dat we kostbaar gemeenschapsgeld verspillen aan het telkens opnieuw uitvinden van het wiel.

Praktijkvoorbeeld KIK-V en GERDA

Hoe hergebruik er in de praktijk uitziet, toont de samenwerking tussen KIK-V en de regionale datawerkplaats GERDA. Hoewel zij op verschillende niveaus opereren (landelijk versus regionaal), delen zij hetzelfde fundament: federatief datadelen. Die samenwerking staat niet op zichzelf, maar past in een bredere beweging van landelijke en regionale initiatieven (zie ook datawerkplaats.net), waarin vergelijkbare datawerkplaatsen in andere regio’s volgens dezelfde principes werken.

In de gezamenlijke demo lieten Joost Wildenberg (adviseur KIK-V bij Zorginstituut Nederland) en Ilona Oude Nijhuis (kernteamlid Regionale Datawerkplaats Achterhoek – GERDA) zien dat landelijke en regionale toepassingen moeiteloos op dezelfde dataset en datastation kunnen draaien. Een datasteward kan informatievragen vanuit landelijke en regionale bevragingen beantwoorden zonder iedere stap in het proces dubbel uit te voeren. Dit is de essentie van het netwerkperspectief: eenmalig vastleggen, meervoudig gebruiken.

De vervagende grens tussen primair en secundair gebruik

We zien een belangrijke kanteling in hoe we naar data kijken. De scheiding tussen primair gebruik (voor de directe zorg) en secundair gebruik (voor beleid en onderzoek) vervaagt. Data die een verpleegkundige registreert voor de zorg, zoals bij infectieziekten of valpreventie, is ook goud waard voor kwaliteitsverbetering en onderzoek. Ivette Heesbeen (beleidsadviseur bij ActiZ) verwoordt het treffend:

"Het is eigenlijk onnatuurlijk om primair en secundair datagebruik los van elkaar te zien."

Juist door deze te combineren, vergroten we de waarde van de informatie voor zowel de zorgverlener als de cliënt.

Datakwaliteit en datavolwassenheid als gedeelde verantwoordelijkheid

Hergebruik van gegevens valt of staat bij de kwaliteit van de bron. Eenduidige registratie en interpretatie zijn randvoorwaarden voor meervoudig gebruik. Data moet van voldoende kwaliteit zijn: juist, compleet, actueel, uniek en consistent. Daarnaast is het noodzakelijk dat een organisatie die data (secundair) gebruikt, in staat is om duiding te geven aan de data en er acties aan te verbinden. Zowel datakwaliteit als datavolwassenheid kunnen groeien door hier in gezamenlijkheid afspraken over te maken.

Samenhang is de sleutel tot opschaling

Binnen het Integraal Zorgakkoord (IZA) krijgt databeschikbaarheid vaak op regionaal niveau vorm. Het risico bestaat dat er een versnipperd landschap van losstaande oplossingen ontstaat. De casus KIK-V en GERDA laat zien dat het anders kan: door regionale kracht te koppelen aan landelijke standaarden ontstaat een samenhangend en toekomstbestendig stelsel.

Conclusie: formuleer een visie op secundair datagebruik die verbindt

De bouwstenen voor een efficiënte informatievoorziening zijn beschikbaar. De opgave voor 2026 is om deze te benutten, te verbinden en te durven vertrouwen op wat er al werkt. Dit bespaart niet alleen kostbare middelen en tijd, maar vermindert direct de administratieve druk op de zorgprofessional. Het succes van de samenwerking tussen KIK-V en GERDA onderstreept dit. Zoals Joost Wildenberg het samenvat:

"Ik ben gesterkt in de overtuiging dat we onze energie vooral moeten steken in het verbinden van wat er al is."

Het geluid van de langdurige zorg en ondersteuning: werk vanuit een verbindende visie en stop met het bouwen van eigen oplossingen waar de bouwstenen al lang voor klaarliggen. Werk jij voor een initiatief dat het netwerkperspectief invult? Verken hoe werkende componenten breder toepasbaar zijn. Alleen samen zorgen we ervoor dat informatie de zorg ondersteunt, in plaats van belast.

Bekijk ook

• De presentatie van Joost Wildenberg en Ilona Oude Nijhuis aan Platform IZO
• De demo´s van het regionaal en landelijk beschikbaar stellen van data voor secundair gebruik
• Het IZO-podium met daarop de praktijkbeproeving GERDA x KIK-V
• De website van KIK-V
• De website van GERDA

Over Platform IZO

Twintig organisaties werken in Informatievoorziening Zorg en Ondersteuning (IZO) samen om de samenhang in de langdurige zorg en ondersteuning te bevorderen. Platform IZO komt maandelijks samen om koers te zetten richting het netwerkperspectief.